W grudniu 2023 roku ówczesny Prezes PAIH Paweł Kurtasz zlecił postępowanie wyjaśniające dotyczącego realizacji programu Poland Business Harbour (PBH) w latach 2020–2023. Postępowanie prowadził Departament Bezpieczeństwa i Audytu. Postępowanie zakończyło się w marcu 2024 roku. Oto jego wyniki:
Zakres postępowania wyjaśniającego w PAIH
Celem postępowania było przeanalizowanie: sposobu realizacji programu Poland Business Harbour, procesu weryfikacji inwestorów i firm relokowanych do Polski, współpracy pomiędzy instytucjami państwowymi w programie, potencjalnych nieprawidłowości w funkcjonowaniu programu.
W szczególności analizowano: procedury obsługi programu, zgodność działań z przepisami prawa, obieg informacji pomiędzy instytucjami publicznymi, sposób podejmowania decyzji dotyczących relokacji firm.
Analiza obejmowała dokumenty prawne, korespondencję urzędową, procedury wewnętrzne oraz dane operacyjne dotyczące programu.\
Podstawy prawne funkcjonowania programu
Program PBH był realizowany w oparciu o: Ustawę o cudzoziemcach, Ustawę o promocji zatrudnienia, Ustawę o wspieraniu nowych inwestycji, akty wewnętrzne PAIH, uchwały zarządu PAIH dotyczące obsługi przedsiębiorców
W programie uczestniczyły różne instytucje publiczne, w tym: PAIH, Ministerstwo Spraw Zagranicznych, Ministerstwo Rozwoju i Technologii, ABW, Konsulaty RP, Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, PARP
Każda z tych instytucji posiadała określony zakres kompetencji w procesie relokacji przedsiębiorstw do Polski.
Charakter programu Poland Business Harbour
Program PBH został uruchomiony w 2020 roku jako inicjatywa mająca przyciągnąć do Polski: firmy technologiczne, startupy, specjalistów IT, inwestorów z regionu Europy Wschodniej. Pierwotnie był skierowany głównie do firm z Białorusi.
Celem programu było: wsparcie relokacji przedsiębiorstw, zwiększenie inwestycji technologicznych w Polsce, przyciągnięcie specjalistów wysokich technologii, budowa konkurencyjności polskiego sektora IT.
Rzeczywisty model działania programu
W praktyce program działał jako ścieżka relokacji przedsiębiorstw oraz pracowników z zagranicy do Polski.
Proces relokacji obejmował: 1. zgłoszenie firmy do programu, 2. weryfikację przedsiębiorstwa, 3. wydanie rekomendacji, 4. uzyskanie wiz PBH, 5. relokację firmy oraz pracowników do Polski, 6. wsparcie w rozpoczęciu działalności.
Schemat działania programu PBH
Proces relokacji przedsiębiorstw można opisać następująco.
Etap 1 — zgłoszenie inwestora. Inwestor lub firma zainteresowana relokacją zgłasza się do programu. Często odbywało się to poprzez: kontakt bezpośredni, rekomendacje, sieci biznesowe, konsultantów programu.
Etap 2 — rozmowy wstępne. Przeprowadzane były rozmowy wstępne z: PAIH, konsulatami RP, przedstawicielami administracji. Ich celem było określenie: charakteru działalności firmy, planów inwestycyjnych, liczby pracowników do relokacji.
Etap 3 — analiza w PAIH. PAIH analizowała: potencjał inwestycyjny firmy, plan relokacji, wpływ inwestycji na gospodarkę. Na tym etapie powstawała rekomendacja dla firmy.
Etap 4 — przekazanie informacji do instytucji państwowych. Po analizie PAIH przekazywała informacje do: Ministerstwa Spraw Zagranicznych, ABW, Ministerstwa Rozwoju i Technologii. Celem było przeprowadzenie dalszych działań administracyjnych.
Etap 5 — wydanie wiz PBH. Po pozytywnej ocenie możliwe było uzyskanie specjalnych wiz PBH dla: przedsiębiorców, pracowników firm członków rodzin
Etap 6 — relokacja firmy do Polski. Po uzyskaniu wiz następowała relokacja: firmy, pracowników, infrastruktury biznesowej.
Najważniejszy problem systemowy programu
Według ustaleń audytu kluczowym problemem programu był brak pełnego obiegu informacji pomiędzy instytucjami. W szczególności wskazano: PAIH przekazywała informacje do MSZ i ABW, ale nie otrzymywała informacji zwrotnych o wynikach weryfikacji.
Oznaczało to, że: PAIH nie miała wiedzy o finalnej ocenie bezpieczeństwa, instytucje działały częściowo niezależnie.
Problemy proceduralne
Audyt wskazał szereg problemów proceduralnych. Najważniejsze z nich to: brak jednolitych procedur. Program rozwijał się dynamicznie i wiele procedur było tworzonych w trakcie jego funkcjonowania.
Brak pełnej dokumentacji procesów. Nie wszystkie decyzje były formalnie udokumentowane.
Brak centralnego systemu zarządzania informacją. Informacje o relokowanych firmach były rozproszone pomiędzy różnymi instytucjami.
Brak jasnych kryteriów weryfikacji. Proces weryfikacji inwestorów nie był zawsze jednolity.
Weryfikacja inwestorów
Proces weryfikacji inwestorów obejmował: analizę biznesową, analizę prawną, sprawdzenie wiarygodności przedsiębiorstwa.
Jednak audyt wskazał, że: nie zawsze stosowano jednolite kryteria, część informacji była niekompletna, procedury nie były wystarczająco formalne.
Dane dotyczące firm uczestniczących w programie
W ramach audytu analizowano również dane dotyczące firm.
Zidentyfikowano między innymi: liczbę firm zaproszonych do programu, liczbę firm które przeszły proces relokacji, liczbę pracowników relokowanych do Polski.
Dane te wskazują, że program przyciągnął znaczną liczbę firm technologicznych.
Problemy zarządzania programem
Audyt wskazał również problemy zarządcze. Dotyczyły one między innymi: niejednoznacznego podziału kompetencji pomiędzy instytucjami, niedostatecznej koordynacji działań, braku jasnej struktury odpowiedzialności.
Wnioski audytu
Audyt stwierdził, że: program PBH był istotną inicjatywą gospodarczą, przyczynił się do relokacji firm technologicznych do Polski, jednak sposób jego zarządzania wymagał poprawy.
Najważniejsze problemy dotyczyły: procedur, przepływu informacji, systemu kontroli.
Rekomendacje audytu
Audyt zaproponował szereg rekomendacji. Najważniejsze z nich to:
– wzmocnienie roli Departamentu Bezpieczeństwa i Audytu. Departament powinien uczestniczyć w procesie weryfikacji inwestorów.
– poprawa procedur bezpieczeństwa. Należy opracować jednolite procedury sprawdzania inwestorów.
– wprowadzenie centralnego systemu zarządzania informacją.
– System powinien umożliwiać wymianę informacji pomiędzy instytucjami.
– zwiększenie współpracy międzyinstytucjonalnej. W szczególności pomiędzy: PAIH, ABW, MSZ, Ministerstwem Rozwoju.
Podsumowanie
Postępowanie wyjaśniające wykazało, że program Poland Business Harbour był skutecznym narzędziem przyciągania firm technologicznych do Polski, jednak jego realizacja była obarczona problemami proceduralnymi i organizacyjnymi.
Najważniejszym problemem była fragmentacja systemu zarządzania programem oraz brak pełnego przepływu informacji między instytucjami państwowymi.
(A.Z.)
Od Red. – W dniu 26.01.2024 r. Ministerstwo Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej podjęło decyzję o wstrzymaniu udziału w programie Poland.Business Harbour., a kilka miesięcy później PAP, Oko Press, Rzeczpospolita zarzuciły iż przy programie miały miejsce nadużycia.
zob. też. https://zyciestolicy.com.pl/tag/paih-sa/
