Expo Osaka 2025 PAIH przedstawia jako wielki sukces, ale prawda okazuje się bardziej złożona, a chronologia wydarzeń pokazuje obraz potencjalnych nieprawidłowości przy postępowaniu dot. Pawilonu Polskiego.
Expo Osaka 2025
Przypomnijmy Expo 2026 Osaka odbywał się w Japonii od 13 kwietnia do 13 października 2025 na sztucznej wyspie Yumeshima w zatoce Osaka. Hasło przewodnim było „Designing Future Society for Our Lives” (Projektowanie przyszłego społeczeństwa dla naszego życia). Wystawa skupiała się na trzech głównych obszarach: Saving Lives (ratowanie życia), Empowering Lives (wzmacnianie życia) i Connecting Lives (łączenie życia).
Polska zaprezentuje się pod hasłem „creative of people” (kreatywność ludzi), a pawilon o powierzchni blisko 1000 m² był zlokalizowany w strefie Saving Lives. Architektura ma nawiązywać do „fali kreatywności” i tradycyjnej japońskiej techniki łączenia drewna Kigumi Koho. Wśród atrakcji zaplanowano m.in. Tydzień Polskiej Kultury (4-10 września 2025) oraz prezentacje innowacyjnych polskich zielonych technologii.
Nieprawidłowości dot. Pawilonu Polskiego na Expo 2025 Osaka dotyczyły postępowania przetargowego:
Tło i punkt startowy
Zaczęło się opóźnieniem. Otóż uchwała Rady Ministrów w sprawie przystąpienia do Expo w Osace została podjęta z potężnym opóźnieniem.
Na starcie mieliśmy rok opóźnienia
– ujawnił nam pracownik PAIH SA
Czyli: projekt startuje już spóźniony, zanim PAIH w ogóle zacznie wybierać koncepcję i wykonawcę. A zatem decyzja polityczna zapadła późno, mimo że wiadomo było od dawna, kiedy Expo się odbędzie.
Etap 1 – wybór koncepcji architektonicznej (2023)
Na początku 2023 roku w konkursie SARP, PAIH wybiera 5 koncepcji do II etapu – mają zostać rozwinięte do ostatecznego projektu pawilonu. W marcu tego roku następuje wybór wybór koncepcji architektonicznej Pawilonu Polskiego – projekt Alicji Kubickiej i Borjy Martíneza Gómez (Interplay Architects).
PAIH przyznaje jednak, że nastąpiło „kilkutygodniowe opóźnienie w wyborze koncepcji” względem pierwotnego planu. Innymi słowy, start fazy „projekt techniczny + wybór wykonawcy” został przesunięty o kolejne tygodnie – na projekcie, który i tak ruszał rok po czasie z winy rządu.
Etap 2 – brak wyboru generalnego wykonawcy przez wiele miesięcy
Dalej było tylko gorzej. Mając już koncepcję (marzec 2023), przez większą część roku nie wybrano firmy, która ma cokolwiek zbudować. Od kwietnia do grudnia 2023 roku następuje pusty okres bez wykonawcy. PAIH (już nowy zarząd) w oficjalnym komunikacie pisze:
„Kilkutygodniowe opóźnienie w wyborze koncepcji nie spowodowało jednak przyspieszenia działań i przez kolejne miesiące Agencji kierowanej przez poprzedni Zarząd nie udało się wybrać generalnego wykonawcy, co doprowadziło do kolejnych przesunięć w rozpoczęciu budowy pawilonu.”
Opóźnienia względem harmonogramu sięgają „kilkunastu miesięcy”. Każdy zarząd i każdy departament inwestycyjny wie, że bez wykonawcy nie ruszy budowa, a pomimo tego nie podejmuje się decyzji czynności, choć znany był deadline Expo. Wiadomo było, że w tej sytuacji trzeba będzie dokonać później czynności nagłych, pilnych, ale nie były wynikiem „niezależnej siły wyższej”, tylko zadziwiającej ciągłej bezczynności po stronie zamawiającego.
Etap 3 – wybór Rimond Japan KK w trybie negocjacji bez ogłoszenia
18 marca 2024 następuje formalny wybór generalnego wykonawcy Pawilonu Polskiego. Jest nim Rimond Japan KK. „W postępowaniu złożona została jedna oferta, a wyboru dokonano w trybie negocjacji bez ogłoszenia.”
„Decyzja komisji przetargowej… została podjęta w ostatniej chwili, bo do otwarcia wystawy został tylko rok.”
Czyli najpierw doprowadzenie do stanu, w którym „nie ma czasu” na normalny przetarg, potem użyto tego stanu jako pretekstu do zamykania postępowania w trybie negocjacji bez ogłoszenia i przyjmowania jednej oferty, a zamiast klasycznego, konkurencyjnego przetargu, zastosowany tryb wyjątkowy, stosowany przy „szczególnej pilności”.
Tymczasem owa „pilność” była wynikiem opóźnionej uchwały Rady Ministrów, opóźnienia wyboru koncepcji, wielomiesięcznego braku decyzji o wyborze wykonawcy. Nasuwa się pytanie, czy to była tylko nieudolność czy celowe działanie?
Etap 4 – rezygnacja pierwotnego wykonawcy i zmiana na nowe konsorcjum (czerwiec 2024)
W czerwcu 2024 roku następuje kolejny zwrot akcji. Następuje zmiana pierwotnego wyboru i zmiana wykonawcy
19 czerwca na stronie expo.gov.pl możemy przeczytać, że:
Harmonogram realizacji budowy Pawilonu został zmodyfikowany ze względu na fakt wydłużenia się procesu wyboru wykonawcy. Pierwotnie wyłoniona w postępowaniu publicznym firma uchyliła się od zawarcia umowy. Ostatecznie, budowę Pawilonu Polski zrealizuje konsorcjum, w skład którego wchodzą Nagashima Co., Ltd., JSC Corporation, FINASI SPI JV TURNKEY PROJECTS CONTRACTING – FZCO. Konsorcjum daje gwarancję należytego i terminowego wykonania zamówienia.
Polskie Radio (English) pisze:
„Despite initial delays in selecting a contractor, the construction of the Polish Pavilion will be carried out by a consortium of companies including Nagashima, JSC Corporation and Finasi, PAIH said.”
Ktoś świadomie zaakceptował strategię „wybieramy wykonawcę na styk, z jedną ofertą, w trybie wyjątkowym, co oznaczało świadome przyjęcie ekstremalnego ryzyka, że jeśli ten jeden wykonawca odmówi, a projekt wpada w jeszcze większy chaos. I jak można było się spodziewać, w momencie, gdy już jest „za pięć dwunasta”, pierwotny wykonawca rezygnuje, a cały proces musi być powtórzony / przeformułowany – z jeszcze większym pośpiechem. Harmonogram zostaje oficjalnie „naprawiony” przez jego kolejną modyfikację.
Etap 5 – decyzje gaszące pożar: umowa, wbicie łopaty, wyścig z czasem
W czerwcu 2024 roku następuje podpisanie umowy z konsorcjum
„There are less than 300 days left until the opening of the Expo 2025 Osaka, Kansai. (…) In the last few days, negotiations have been completed and the contract for the construction of the Poland Pavilion has been signed.”
8 sierpnia na wyspie Yumeshima następuje ceremonia przekazania działki i inauguracji budowy Pawilonu Polski na Wystawę Światową Expo 2025 Osaka, Kansai. Oznacza to, że faktyczna budowa startuje ok. 8 miesięcy przed otwarciem Expo – na obiekcie z drewna, w Japonii, w obcym reżimie technicznym. To jest skrajnie krótki czas jak na inwestycję tego typu.
Przedstawiciele konsorcjum są gotowi do rozpoczęcia prac i podkreślają, że budynek zostanie ukończony zgodnie z terminem, czyli w lutym 2025 r. Następnie rozpocznie się etap wyposażania wnętrz i montażu instalacji artystycznych. Pawilon Polski przyjmie gości w dniu otwarcia Wystawy Światowej, czyli 13 kwietnia 2025 roku.
Podsumowanie „po kolei” – gdzie widać możliwe działania celowe
W całej sprawie nasuwa się jedno podstawowe pytanie: Czy mieliśmy do czynienia z jakąś zadziwiającą bezczynnością, nieudolnością, niefrasobliwością, czy też może z celowym działaniem? A jeżeli to ostatnie to miało miejsce na różnych etapach:
1. Poziom rządowy (uchwała RM):
– podjęcie decyzji z rocznym opóźnieniem → od razu systemowy deficyt czasu.
2. Poziom koncepcji architektonicznej:
– rozwlekanie rozstrzygnięcia konkursu, „kilkutygodniowe opóźnienie” w wyborze koncepcji.
3. Poziom wyboru wykonawcy:
– przez „kolejne miesiące nie udało się wybrać generalnego wykonawcy”, mimo że zegar tykał.
4. Tryb postępowania:
– wybór Rimond Japan KK w negocjacjach bez ogłoszenia, przy jednej ofercie, „w ostatniej chwili”.
5. Zmiana wykonawcy w 2024 r.:
– pierwotna firma rezygnuje z podpisania umowy → harmonogram „szarpany”, modyfikowany z powodu opóźnionego wyboru wykonawcy.
Wspólna cecha:
Na każdym etapie widać ciąg świadomych decyzji lub zaniechań, który najpierw produkuje opóźnienia i presję czasu, potem ta presja jest używana jako uzasadnienie dla mniej konkurencyjnego, wyjątkowego trybu wyboru wykonawcy, co ogranicza konkurencję i rodzi oczywiste pytania o gospodarność środków publicznych, a potencjalnie – o odpowiedzialność z PZP, ustawy o finansach publicznych i k.k.
Jednak afera Expo Osaka 2025 na tym się nie kończy. Jak informują sygnaliści – celowo pominięto polskie firmy przy wyłanianiu wykonawców. Ale o tym w kolejnym artykule.
Więcej na temat PAIH SA: https://zyciestolicy.com.pl/tag/paih-sa/
