Informowaliśmy o aferze Expo Osaka 2025, o opóźnieniach, wyboru wykonawcy w negocjacjach bez ogłoszenia przy jednej ofercie, oraz zmiany w ostatniej chwili wybory wykonawcy. Okazuje się jednak, że w PAIH celowo pominięto polskie firmy przy wyborze wykonawców. Przynajmniej tak wynika z treści korespondencji i notatek służbowych, do której dotarł portal Życie Stolicy.
Wybrano niepolskiego wykonawcę
18 marca 2024 nastąpił formalny wybór generalnego wykonawcy Pawilonu Polskiego. Jest nim Rimond Japan KK. „W postępowaniu złożona została jedna oferta, a wyboru dokonano w trybie negocjacji bez ogłoszenia.” W czerwcu nastąpiła zmiana wykonawcy i budowę Pawilonu Polskiego zrealizowało konsorcjum, w skład którego wchodzili FINASI SPI JV TURNKEY PROJECTS CONTRACTING – FZCO, Nagashima Co., Ltd. oraz JSC Corporation.
Za realizację projektu udziału Polski w Expo 2025 Osaka, Kansai odpowiada Polska Agencja Inwestycji i Handlu S.A. (PAIH), a instytucją nadzorującą jest Ministerstwo Rozwoju i Technologii.
Budowa Pawilonu Polski jest zadaniem priorytetowym i najważniejszym elementem związanym z udziałem Polski w Wystawie Światowej Expo 2025 Osaka, Kansai. Pomimo wyzwań związanych z wyborem wykonawcy, PAIH dołożyła wszelkich starań, aby Pawilon Polski został zrealizowany zgodnie z projektem, w terminie i w zatwierdzonym przez Radę Ministrów budżecie – podkreślała Magdalena Skarżyńska, Wiceprezes Zarządu PAIH, która w sierpniu 2024 roku stwierdzała:mamy jasno określoną wizję oraz plan całego projektu. Otóż:
PAIH nie planował firm polskich w postępowaniu
Otóż z korespondencji mailowej, w której widnieli m.in. wicedyrektor Expo Osaka 2025 Marta Zielińska (departament podlegał pani wiceprezes Magdaleny Skarżyńskiej), pracownicy, firma EXALO Drilling, firma Pico, LC Partners, Lorenzo (prawdopodobnie konsultant lub ekspert zewnętrzny) dowiadujemy się, następujących faktów:
1. Nie planowano firm polskich w postępowaniu cyt. Rada Nadzorcza komunikuje niezrozumienie dla obecności w grupie firm do negocjacji firmy polskiej, … nie planujemy firm polskich w postępowaniu,
2. Prośba o przygotowanie uzasadnienia, które ma potwierdzić wcześniej przyjętą tezę „przygotowanie krótkiego uzasadnienia, że oceniamy iż firmy nie spełnią kryteriów”. Udział polskich firm oceniano jako zagrożenie co wynika ze sformułowania „w związku z tym nie widzimy w tym temacie zagrożenia.”
3. Sugestia wykorzystania konkretnych argumentów przeciw określonym firmom: EXALO Drilling – brak przygotowania i brak licencji do wykonywania prac budowlanych na terenie Japonii, oraz Pico – negatywna ocena LC Partners
4. Prośba o zebranie opinii (Lorenzo i innych) które: „z pewnością bardzo Elizie pomoże”
5. Pośpiech decyzyjny „poniedziałek będzie dla nas bardzo ważny„
Potencjalne zagrożenia w kontekście PZP (Prawo zamówień publicznych)
Jeżeli postępowanie dotyczy wyboru wykonawcy dla pawilonu EXPO Osaka 2025, taka korespondencja może rodzić poważne ryzyka prawne.
1. Naruszenie zasady bezstronności postępowania
Prawo zamówień publicznych opiera się na zasadach: uczciwej konkurencji, równego traktowania wykonawców, przejrzystości
Jeżeli z góry przyjęto założenie: „nie planujemy firm polskich w postępowaniu” może to oznaczać uprzednie wykluczenie wykonawców i brak obiektywnej oceny ofert
2. Kreowanie uzasadnienia post factum
W mailu pojawia się prośba o przygotowanie: „uzasadnienia, że firmy nie spełnią kryteriów”
To może być interpretowane jako: szukanie argumentów po fakcie, aby uzasadnić wcześniej podjętą decyzję.
W postępowaniu publicznym uzasadnienie powinno wynikać z: dokumentacji, kryteriów oceny, formalnej oceny ofert, a nie z wcześniejszych ustaleń.
3. Ryzyko sterowania opiniami ekspertów
W wiadomości pojawia się sugestia: „czy jesteśmy w stanie uzyskać krótką opinię Lorenzo” oraz „Twoją, Lorenzo i być może innych podmiotów”
Jeżeli opinie ekspertów są zbierane po to, aby uzasadnić określony kierunek decyzji, a nie aby rzetelnie ocenić wykonawcę, może to zostać uznane za: manipulowanie procesem oceny, próbę legitymizowania decyzji
4. Presja czasowa jako narzędzie decyzyjne
Fragment: „poniedziałek będzie dla nas bardzo ważny” może oznaczać: próbę szybkiego zamknięcia tematu, ograniczenie czasu na analizę
W postępowaniach publicznych presja czasu często prowadzi do błędów proceduralnych.
5. Ryzyko obejścia trybu konkurencyjnego
Jeżeli proces zmierza do sytuacji, w której część wykonawców zostanie odrzucona, pozostanie jeden lub wąska grupa, może to doprowadzić do: postępowania w trybie z wolnej ręki, negocjacji z jednym wykonawcą czyli faktycznego ograniczenia konkurencji.
5. Możliwe konsekwencje prawne
W kontekście postępowania publicznego mogą pojawić się zarzuty:
1. Naruszenia PZP tj. art. 16 PZP – zasady uczciwej konkurencji oraz art. 17 PZP – bezstronność osób prowadzących postępowanie
2. Podważenie przetargu. Wykonawcy mogliby gdyby wiedzieli wcześniej: złożyć odwołanie do Krajowej Izby Odwoławczej i zakwestionować wynik postępowania
3. Kontrole instytucjonalne. Zarzuty mogłyby formułować potencjalne kontrole Najwyższej Izby Kontroli, CBA oraz audytu wewnętrznego.
6. Ryzyko operacyjne projektu EXPO Osaka 2025
Takie działania mogły doprowadzić do: opóźnienia inwestycji, unieważnienia postępowania, skandalu medialnego oraz konfliktów między instytucjami. Projekty Międzynarodowe (jak EXPO) są szczególnie wrażliwe.
7. Najważniejszy problem z tej wiadomości
Kluczowe zdanie: „nie planujemy firm polskich w postępowaniu„. Jeżeli jest to postępowanie publiczne, to z góry przyjęty wynik może być uznany za: próbę ustawienia procedury, naruszenie zasad konkurencji.
Treść korespondencji mailowej i notatek służbowych z PAIH SA jednoznacznie potwierdzają, że wyłączono polskie firmy z udziału w Expo Osaka 2025. Czyżby polskie firmy były przez PAIH SA uznane a priori za gorsze niż zagraniczne? Czy na tym miała polegać jasna określona wizja i plan całego projektu?
(A.Z., D.K)
